OLD
De kwaliteit van de rechterlijk beslissing – KEIduidelijk
Auteur: Frederique Eijssen

Datum: 2 februari 2017

Met het nieuwe digitaliseringsproject Kwaliteit en Innovatie (KEI) wil men het procesrecht digitaliseren. Het uitgangspunt dat bij dit project wordt genomen is uniformering van maatstaven en processen. De uniformering zal het digitaliseringssysteem kunnen faciliteren. Dit systeem zal vervolgens ook de inhoud van de rechterlijke beslissingen gaan bepalen. Een reden voor uniformering kan zijn dat dit noodzakelijk is voor de te ontwikkelen software van de digitalisering. De software zal echter nooit in staat zijn om het in het noodzakelijke maatwerk te kunnen leveren. Daarnaast moet de software voor informatieverwerking onafhankelijk zijn van de beslissingen die worden genomen op basis van de informatie die door de software wordt gegeven. Als dit niet het geval is zal de software meteen moeten worden aangepast indien inzichten over de informatie veranderen. Een andere reden voor de uniformering kan zijn dat eenvoudige beslissingen in zaken stuksgewijs kunnen worden genomen door de medewerkers. Dit zal echter niet de kwaliteit van de rechtspraak bevorderen.

Hiernaast heeft dit project ook invloed op de rechterlijke beslissingen. Het project zal dus ook als doel moeten hebben om de samenhang tussen de digitalisering en de rechtspraak te vergroten. De invloed op de rechterlijke beslissingen is met name zichtbaar indien men kijkt wie de beslissingen zal gaan nemen. De procedurele beslissingen zullen niet meer door de behandelend rechter worden genomen, maar door medewerkers met een zekere ‘regiefunctie’. Deze medewerkers behoren te beslissen volgens landelijke richtlijnen. Een nadeel hiervan is dat de beslissingen niet meer worden genomen met behulp van de instructies van het dossier die zijn kennisgenomen door de behandelend rechter. Dit kan tot gevolg hebben dat een verzoek wordt afgewezen omdat het in strijd is met de landelijke richtlijnen, maar dat het verzoek eigenlijk wel goedgekeurd had moeten worden indien er was gekeken naar de instructies van de behandelend rechter. De bijzondere omstandigheden in die zaak had strijd met de landelijke richtlijnen kunnen rechtvaardigen. Er moet dus gekeken worden op welke manier het proces van de behandelend rechter sneller en efficiënter kan geschieden, waardoor uitzonderingen in specifieke gevallen ook gehonoreerd kunnen worden. Hier wordt bij het KEI project echter nog maar weinig aandacht aan besteed.

Om de kwaliteit van het proces van de behandelend rechter te verbeteren zal er door de rechter zoveel mogelijk maatwerk moeten worden geleverd. Dit houdt in dat de rechter zowel bij individuele als bij groepen zaken beslissingen moet nemen die het beste bij de betreffende zaak passen. De digitalisering biedt hier een uitstekende mogelijkheid voor de rechters om meer maatwerk te kunnen leveren. Voor maatwerk is namelijk voldoende informatie nodig. Met behulp van de digitalisering zal het vinden van een bepaalde zaak veel makkelijker worden, nu een rechter niet meer naar een specifiek dossier op zoek hoeft te gaan. De wijze van procederen kan dan veel makkelijker worden afgestemd op de omstandigheden in de specifieke zaak.

Echter, zolang het uitgangspunt van dit project bij het landelijk uniformeren blijft liggen, zal  het nemen van beslissingen die zijn afgestemd op de omstandigheden per individuele zaak lastig blijven. Het uitgangspunt zal daarom moeten worden verschoven naar het verbeteren van de samenhang tussen de digitalisering en de rechtspraak. Hiermee zal het KEI project de kwaliteit van de rechtspraak alleen maar meer kunnen vergroten.