OLD
KEI, twee stappen voorwaarts; één, twee of drie stappen achterwaarts? – KEIduidelijk
Auteur: D.Th.J. van der Klei

Datum: 29 maart 2018

Per 1 maart 2017 is digitaal procederen bij de Hoge Raad ingevoerd. Als gebruiker van het systeem zijn mijn ervaringen positief. Het verloopt goed, het is gemakkelijk. De weinige stukken die nog worden ingestuurd, zijn met name de oproepingsexploiten, waar de Hoge Raad, met recht, graag het origineel van ziet.

Per 1 september 2017 is bij de rechtbanken Gelderland en Midden-Nederland een andere versie van digitaal procederen in gevoerd, bekend als KEI. De regelingen voor de rechtbanken Gelderland en Midden-Nederland zijn bedoeld als pilot voor heel Nederland voor de totale rechtspraak. In de digitale procedures van de Hoge Raad wordt daarop geanticipeerd dat te zijner tijd alle processtukken digitaal aangeleverd zullen worden vanuit de feitenrechters en de cassatieadvocaten eigenlijk helemaal geen processtukken meer op papier aanleveren. Zover is het nog lang niet.

Waar mijn ervaring met het digitaal procederen bij de Hoge Raad eigenlijk alleen maar positief zijn, blijkt KEI net iets lastiger. De mogelijkheden zijn iets beperkter. Een eigenaardige bijzonderheid is dat de Hoge Raad pdf accepteert en in KEI alleen maar pdf-A geaccepteerd wordt. Pdf-A is een specifiek pdf sub-format wat moeilijker te wijzigen is dan pdf. Op zich te begrijpen dat gevraagd wordt om pdf-A, echter het maakt het in de praktijk lastiger om aan te leveren. Pdf-documenten zijn eenvoudiger te maken dan pdf-A-documenten. Het geeft allemaal iets meer moeite. Te zijner tijd zal dat er vermoedelijk wel vanaf gaan maar voorlopig blijft dit even een extra hindernis. Daarbuiten eigenlijk valt KEI best wel mee. Er is behoorlijk mee te werken. Daarnaast is het een besparing van kosten, van de zorg aan het papier opmaak dat nu digitaal kan worden aangeleverd. In die zin een stap in de vooruitgang waarvan eigenlijk iedereen wel weet dat dat blijft doorgaan en zal blijven doorgaan.

Overigens gesproken door een advocaat met een groot papieren archief en een grote voorliefde voor papier. Ook al lees ik in de praktijk meer digitaal dan van papier. Ondergetekende is ± 30 jaar advocaat en de 50 gepasseerd. In een al langer lopende procedure bij één van de rechtbanken, waar digitaal procederen al is ingevoerd, merkte één van de rechters, tijdens een pauzemoment in de comparitie, op dat het digitaal procederen toch wel zijn nadelen had: ‘de advocaten met van die mooie bundels en de rechter lastig hebben met een scherm’. Ik sta niet alleen in mijn voorkeur voor papier om lastige stukken goed te bestuderen en de mogelijkheid om bijv. een geel plakkertje toe te voegen of aantekeningen met potlood in de marges te maken. Af en toe komt van de rechtbanken of de hoven bij vergissing het procesdossier van pleidooien terug, die niet het origineel zijn dat ter griffie blijft, maar waar wel de uitspraak soms zelfs op gewezen is. Die copie dossiers geven aan dat er onder rechters evenzeer mensen zijn als met mijn voorkeur. Vaak zijn dergelijke procesdossier voorzien van gele plakkertjes, aantekeningen met potlood, streepjes en kruisjes in de kantlijn, net als ik doe. Rechters zijn ook mensen. Papier heeft grote voordelen in begrijpen. Voor sommigen. Zolang mijn generatie niet zal zijn uitgestorven, en wellicht de generatie na mij ook, zal de gedachte waarschijnlijk vaker terugkomen bij betrokkenen of alleen digitale dossiers in complexere en omvangrijkere zaken wel de rechter tot de kern brengen? Een uitdovend iets, dat als zorg wel een kern van waarheid voor inhaerente risico’s aanduidt, die we bij voorkeur vermijden.

Iedere lezer van het NRC Handelsblad weet de voorliefde van de journalist Ben Tiggelaar voor de psycholoog Daniel Kahneman. Kahneman, ± 80 jaar oud, in zijn carrièreoverzicht ‘Thinking fasten slow’, uit 2011, in 2016 vertaald als ‘Ons feilbare denken’, noemt onder andere een gedachtefout van veel experts: een expert, door zijn expertise zelfverzekerd, meent op basis van indrukken te kunnen handelen en beslissen en laat eerder data crunching, het doorspitten van alle onderbouwde gegevens, na. Toegepast op rechtspraak, wat niet de bedoeling lijkt van rechtspraak, is dat eerst het oordeel wordt gegeven door een rechter als ware sprake van Kadi-rechtspraak of goede mannen naar billijkheid en vervolgens nadien een motivering erbij gehaald resp. bijgetrokken wordt. De structuur van een vonnis, ook de opbouw van een vonnis, is nog steeds eerst de feiten dan de beoordelingen en dan pas de uitspraak en niet eerst de beslissing dan de feiten en dan de motivering.

De vraag is dan: maken digitale dossier het makkelijker of moeilijker, dat de rechter een neiging zou hebben door de brei niet meer te zien waar het om gaat en dan maar de knop door te hakken zoals Alexander de Grote met de beroemde Gordiaans knop. Met de stijgende kosten van rechtspraak zijn veel van de rechtzoekenden, die nog de rechtszaal betreden het amateurstadium goeddeels voorbij. Zij hebben zich terdege voorbereid op de zittingen, er is fors in geïnvesteerd in tijd, geld en advocaatkosten. Een rechtzoekende angst aan jagen om deze in een schikking te duwen om van de zaak af te komen doorziet een cliënt. Zie op dit vlak overigens Kahneman in zijn hiervoor aangehaalde boek, dat het tot de diepste kern van het instinct van de mensen behoort om risico’s zwaarder te voelen dan kansen. Dat bij een gelijke omvang van risico’s aan kansen, de risico’s de doorslag zullen geven, moet je niet willen gebruiken tegen hen. Het gebeurt niet veel gelukkig. Het bevordert niet de aanvaardbaarheid van de uitkomst van de verwachtingen van de rechtzoekende, toen hij of zij ervoor koos het geschil aan de rechter voor te leggen, wanneer hij na een tijdje terugkijkt op hoe het is gegaan en de emoties zijn verdwenen.

KEI, digitaliseren, het wegnemen van papier, moet er niet toe leiden dat een inhoudelijk achteraf goed verdedigbare beoordeling van de zaak door de rechter zou verminderen. Aanvaardbaarheid van de kwalitatief hoogstaande geschillenbeslechting door de rechtspraak moet fundament blijven van onze maatschappij onder meer om het vertrouwen, wat daarin gesteld wordt en wat zo nodig is voor het goed functioneren van de maatschappij, te blijven bevorderen en niet trachten hier afbreuk aan te doen.

Met KEI hoeft die afbreuk niet. Het lijkt ook niet te gebeuren. Eerder lijkt sprake van wat opstartperikelen. Over enige jaren weet men niet beter dan dat procederen altijd digitaal is. In de ± 200 landen welke er in de wereld zijn, zal een behoorlijk aantal hetzelfde doen als Nederland en al overgestapt zijn op digitaal procederen of aan het overstappen zijn naar digitaal procederen. Net als het telegram, zal op papier procederen gaan verdwijnen.

Nu spoedig of wat later. Het wordt niet anders.

1 Comment

  • Rien
    Posted 11 July 2018 14:51 0Likes

    interessant artikel!

    Er wordt beschreven dat een PDF/A document lastig te maken is maar een PDF/A document is erg makkelijk te maken via de tool: https://www.pdfen.com/nl/omzetten-naar-pdfa Hier hoef je alleen het document wat je in PDF/A wilt hebben in de converter te uploaden en op omzetten te klikken en dan is uw document binnen enkele seconden omgezet in een PDF/A

Reageren